Qazaq termınologıasy qalyptasý ústinde

30.4.2019 Master slide 43
Jaqynda Qazaqstan Respýblıkasy Parlament Májilisiniń Áleýmettik – mádenı damý komıteti Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til saıasaty komıtetimen birlesip «Rýhanı jańǵyrý: qazirgi qazaq termınologıasy» ǵylymı-praktıkalyq konferensıasyn ótkizdi. Konferensıa Májilistiń tórtinshi sesıasynyń jumys josparyn iske asyrý aıasynda uıymdastyrylǵan bolatyn.

Otandyq termınologıanyń mańyzdy máselelerin qazaq tilin damytý jáne baıytý, sondaı-aq, jańa qazaq álipbıi negizinde termınderdi qoldaný aıasyn odan ári keńeıtý baıandamalar men sóılengen sózderdiń basty taqyrybyna aınaldy.

Májilis depýtattary, jetekshi ǵalymdar, Prezıdent Ákimshiligi men Premer-Mınıstr Keńsesiniń jaýapty qyzmetkerleri, Úkimet janyndaǵy Respýblıkalyq termınologıa komısıasynyń músheleri, Qazaq tili álipbıin latyn grafıkasyna kóshirý jónindegi Ulttyq komısıa janyndaǵy jumys toptarynyń músheleri, memlekettik organdardyń qyzmetkerleri, ulttyq kompanıalar men BAQ ókilderi bas qosqan jıynda zamanaýı termınderdi qalyptastyrý qaǵıdattaryna, salalyq termınderdi birizdendirý men júıeleý máselelerine basa nazar aýdarylyp, jańa qazaq álipbıi negizinde termınderdi qoldaný aıasyn odan ári keńeıtý, salalyq termınderdi birizdendirý jáne júıeleý joldary talqylandy. Atap aıtqanda, A.Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń dırektory E.Qajybek, ǵalym-termınolog, profesor Sh.Qurmanbaıuly zamanaýı termınderdi qalyptastyrý qaǵıdattaryna, salalyq termınderdi birizdendirý men júıeleý máselelerine basa nazar aýdaryp, jańa qazaq álipbıi negizinde termınderdi qoldaný aıasyn odan ári keńeıtý qajettiligine toqtaldy.

Pikirtalas barysynda aýdarma salasyndaǵy qordalanǵan máselelerge de basa nazar aýdaryldy. Joǵarǵy sottyń sýdıasy B.Maqulbekov, Májilis depýtaty A.Smaǵulov jáne zań ǵylymynyń basqa da ókilderi zań jobalaryndaǵy jumystardyń sapasyna yqpal etetin zańnama termınderi men uǵymdarynyń dál aýdarylmaý faktilerin de atap ótti. Sondaı-aq latyn grafıkasyna negizdelgen jańa qazaq álipbıine kóshý barysynda termınjasamnyń keıbir eskirgen tásilderinen bas tarta otyryp, termınderdi til zańdylyǵyna sáıkes engizý jaıy baıandaldy. Termınderdi resmı bekitýge usyný men bekitýde, sondaı-aq olardyń qoldanysyn ornyqtyrý jumysynda júıelilik, sabaqtastyqtyń asa qajettiligine nazar aýdaryldy. Bekitilgen termınderdi turaqtandyryp, olardy til tutynýshylaryna, sala mamandaryna jetkizý, elektrondyq júıeden izdep tabý, tildik qoldanysqa engizý tetiginiń jasalmaýy termınologıanyń damýyna kedergilerdiń biri retinde atalyp ótildi. Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy memlekettik termınologıa jumys tujyrymdamasynda belgilengen mindetterdiń oryndalý jaıyna monıtorıń júrgizý, qazirgi zaman talabyna saı termınologıalyq korpýs quryp, onyń onlaın jáne oflaın formatta qoljetimdi bolýyn qamtamasyz etý, t.b. usynystar aıtyldy.

Elimizdegi tanymal ǵalymdar atsalysyp jatqan «Qazaq tilindegi 100 jańa oqýlyq» jobasyn iske asyrý barysyndaǵy Ulttyq aýdarma búrosynyń tájirıbesi týraly R.Kenjehanulynyń baıandamasy jurtshylyqtyń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy.

Depýtat S.Abdrahmanov aqparattyq keńistikte jańa termınderdi durys qoldanýdaǵy jýrnalısterdiń jaýapty mindetine basa nazar aýdardy. Sonymen qatar konferensıany birlese uıymdastyrýshy retinde Til saıasaty komıtetine Úkimet bekitken Qazaq tili álipbıin latyn grafıkasyna 2025 jylǵa deıin kezeń-kezeńimen kóshirý jónindegi is-sharalar josparyn der kezinde jáne sapaly oryndaý máselesin nazardan tys qaldyrmaýdy usyndy.

Konferensıany qorytyndylaı kele, Parlament Májilisi Áleýmettik – mádenı damý komıtetiniń hatshysy, depýtat B.Mamraev qazaq termınologıasyn birizdendirý jumystary ǵylymı súıemeldeýdi, sondaı-aq Mádenıet jáne sport, Bilim jáne ǵylym mınıstrlikteriniń júıeli de tıimdi ózara árekettestigin kúsheıtýdi talap etetindigin atap ótti.

Konferensıanyń qorytyndysy boıynsha memlekettiń til saıasatyn odan ári jetildirýge baǵyttalǵan qarar qabyldandy.

Otandyq termınologıa máselesine qatysty aıtylǵan tujyrymdar, usynystar, jáne tyń pikirler termınologıanyń sapalyq deńgeıin arttyrýǵa kómegin tıgizedi degen oıdamyz. Osyndaı is-sharalarda aıtylǵan oılar tájirıbede júzege asyp, qazirgi qazaq termınologıasyn jańa sapaǵa kóteretinine senimimiz mol.