Búgingi kún – erteńgi tarıh

8.2.2019 Master slide 403
Elbasymyz Nursultan Ábishulynyń jaqynda jaryq kórgen «Uly dalanyń jeti qyry» atty maqalasynda kóterilgen mańyzdy máseleler de bizdiń álemdik arenadaǵy statýsymyzdy aıqyndaýǵa baǵyttalyp otyr.

Saılaýhan Abylaı,

Súleımen Demırel atyndaǵy

ýnıversıtetiniń 2-kýrs magıstranty


Búgingi kún – erteńgi tarıh. Elbasymyzdyń 2018-jyldyń 19-aqpanyn-daǵy «Qazaq tili álip-bıin kırılısadan latyn grafıkasyna kóshirý týraly» Jarlyǵy tarıhı sátterdiń biri boldy. Bastapqyda pikirdiń ekige bólinýi, qoldaýshylar men qarsy shyǵýshylardyń pikirtalastary bolǵany ras. Alaıda, bul sheshimniń negizgi, túp maqsatyn túsingen sátte jalpy el kóleminde qoldaýǵa ıe boldy.

Sheshim shyqqannan keıin, jalpy el kóleminde birte-birte latyn álipbıine kóshý prosesteriniń júrgizilip jatqany belgili. Biraq qarapaıym halyq kóp mán bere bermeıtin tildik qoldanystaǵy nemese jazylý emlesine qatysty mańyzdy máselelerdi de umytpaýymyz kerek edi. Osy kezde ǵylymı turǵydan saraptama jasaıtyn ǵalymdarymyz bilek sybanyp, bas qosyp qyrýar jumysqa kirisip ketken bolatyn. Sh. Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵynyń jumysyn erekshe aıtyp ótý kerek. Ortalyq latyn álipbıiniń jazylý emlesi men onyń ózge de sheshýi qıyn tustaryn ortaǵa salyp, durys nusqasyn ǵylymı dálelmen kórsetip otyrady. Ǵalym retinde óz pikirlerin usynyp, ózgelerdi qulaqqa ilmeý bul ortalyqqa jat dúnıe. Qazaqstannyń birneshe aımaqtaryna jasalǵan saýalnamalar men talqylaý sharalary jáne túsindirme jumystary júrip, JOO-nyń til mamandary men orta bilim berý mekemeleriniń bilikti ustazdarymen de pikirlesip usy-nystaryn eskerip keledi. El kóleminde ótken mańyzdy bes semınarda naqty máseleler ortaǵa tastalyp talqylandy. Ortalyq músheleri JOO-nyń bilimdi magıstranttary men doktoranttarynyń da pikirin tyńdap túrtip otyrǵany bizdi qýantady. Osyndaı tynymsyz eńbektiń nátejıesinde «Qazaq tili emlesiniń negizgi erejeleri» atty ǵylymı joba jaryq kórdi (redaktorlary – A.Fazyljanova, Q.Kúderınova). Bul jobanyń ishinde: bas árip emlesi, qosymshalardyń jalǵanýy, qysqarǵan sózder emlesi, shettildik sózder emlesi, sózderdiń tasymaldanýy syndy gramatıkadaǵy sheshýi qıyn suraqtarǵa taıǵa tańba basqandaı jaýaptar bergen.

Osy oraıda, eldiń negizgi qujattarynyń biri sanalatyn, eldigimizdiń sımvolyndaı bolǵan álipbıimizdiń, jazýymyzdyń durys qoldanysqa enýi úshin janyn salyp jumys jasap jatqan bul jandardy naǵyz eliniń janashyrlary desek artyq aıtpaǵanymyz bolar.