Jańa álipbıdi jurt jyly qabyldaýda

22.11.2018 Master slide 313
Jańa qazaq álipbıi bekitilip, osy jazýǵa negizdelgen qazaq tiliniń jańa emle erejeleriniń jobasy daıyn bolǵan kúnnen bastap ony kópshilikke tanystyrý, nasıhattaý, halyq talqysyna salý jumystary belsendi júrgizilip keledi.QR Mádenıet jáne sport mınıstrligi Til saıasaty komıteti Shaısultan Shaıahmetov atyndaǵy «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı-praktıkalyq ortalyǵy osy jumystardyń uıymdastyrýshysy boldy.

ASTANA QALASY

Emle erejeleriniń synamasyna ortalyq atqarýshy organ qyzmetshileri de qatysty.

Astana qala syndaǵy 16 mınıstrlik pen Ulttyq qaýipsizdik komıtetinde, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is qımyl agenttiginde latyn álipbıine negizdelgen qazaq jazýynyń emle erejeleri synamadan ótti. Memlekettik qyzmetshilerge qazaq qoǵamynda júrip jatqan álipbı aýystyrý tek lıngvıstıkalyq qubylys qana emes,ony kúndelikti jalpy halyq tutynatyn bolǵandyqtan, ol – áleýmettik qubylys ekendigi,osyǵan sáıkes synama júrgizýdiń maqsat-mindetteri túsindirildi.

ALMATY QALASY

«Qaı álipbı bolsyn sol halyqtyń mádenı bolmysyn ańǵartatyn aıǵaqtardyń biri» degen pikirge qoldaý bildirgen Almaty qalasynyń memlekettik qyzmetshileri, bilim berý oryndarynyń mamandary, til janashyrlary emle erejeleriniń synamasyna uıymshyldyqpen qatysty. Sharaǵa qatysqan qazaq tili pániniń muǵalimi Shárbaný Maqsutqyzy qazaq jazýynyń latynǵa kóshýi bilim salasyna baılanysty basqa da reformalarmen tyǵyz baılanysty ekendigin, demek, bul jahandaný kezeńindegi ulttyń básekelestikke qabilettiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan ulttyq bilim jobasy bolatyndyǵy týraly pikirin bildirdi.

AQMOLA OBLYSY

Emle erejeleri jobasyn synamadan ótkizý sharasy Aqmola óńirinen bastaldy.

Qazaqstannyń barlyq óńirinen jazǵy demalystaryn «Baldáýren» oqý-saýyqtyrý ortalyǵyna ótkizýge kelgen 300-ge jýyq oqýshy emle erejeleri jobasy synamasyna alǵashqy qatysýshylar boldy. Bul shara Kókshetaý qalasyndaǵy memlekettik qyzmetshiler, halyqqa qyzmet kórsetý mekemeleriniń qyzmetkerleri, mektep muǵalimderi arasynda jalǵasty. Jańa álipbıge negizdelgen emle erejeni synaqtan ótkizý elimizdiń barlyq aımaqtarynda júrgizilip, barlyq áleýmettik toptardy qamtıdy. Bul pılottyq joba jańa emle erejeni jasaý barysynda qoǵamdyq pikirdiń eskerilip, tıimdi emleniń qabyldanýyna oń áserin tıgizedi.

ALMATY OBLYSY

Qalalyq ákimdikke qarasty barlyq basqarma, departament, ákimdik qyzmetshileri, oqytý ortalyqtarymen áskerı qyzmetshiler Almaty qalasynda ótken jańa qazaq álipbıin nasıhattaý jáne emle erejeleriń synamadan ótkizý sharasyna qatysty.

Oblys boıynsha júrgizilgen shara Qaskeleń qalasynda ornalasqan Súleımen Demırel ýnıversıtetiniń dáris zalynda jalǵasty. Ýnıversıtet oqytýshylary men stýdentteri jańa álipbı jobasyna zor qyzyǵýshylyq tanytyp, qyzý talqylady. Ásirese, orys tili arqyly kirgen shettildik sózderdiń jazylýy týraly usynyspikirler kóp aıtyldy.Synama sharasymen qatar latyn álipbıin kópshilikke tanystyrý maqsatynda aqparattyq-nasıhat jumystary da júrgizildi. Aqparattyq-nasıhat jumystary aıasynda jańa jazýdyń artyqshylyqtary, emle erejeleriniń erekshelikteri atalyp ótti.

AQTО́BE OBLYSY

Aqtóbe qalasynda ótken aqparattyq-nasıhat sharasy men emle erejeleriniń synamasyna oblys mektepteriniń bastaýysh synyp muǵalimderi kóptep jınaldy.

Qazaq álipbıin latyn grafıkasyna kóshirý boıynsha aqparattyq-nasıhat jumys tobyna tartylǵan tilshi-ǵalymdar sharaǵa qatysýshylar aldynda qazaq álipbıin latyn grafıkasyna kóshirýdiń mánin ǵylymı negizderge súıene otyryp túsindirdi, osy baǵytta atqarylyp jatqan jumystar barysn tanystyrdy. Olar kezdesýge ustazdardyń, ásiresebastaýysh synyp muǵalimderi jınalýynyń mańyzdylyǵyn atap kórsetti, sebebi jazýdyń alǵashqy qyr-syryn úıretetin, saýat ashýǵa baýlıtyn – bastaýysh synyp ustazdary. Issharaǵa qatysýshylar synama tapsyrmalaryna qatysty, emleni oqytýǵa qatysty oılarymen bólisti. Osy rette qazaq tiliniń álipbıi men emlesi tarıhyna tereń úńiletin bolsaq, erejeniń ózgerýi tildiń ulttyq bolmysyn turaqty saqtap qalý jáne qoǵam talabyna oraı beıimdelý sıaqty ekijaqty úrdiske negizdeletindigi, sondyqtan qazirgi tańda latynnegizdi qazaq álipbıi boıynsha emle jasaýda qazaqtyń tabıǵatyna tán sóıleý ereksheligine súıene otyra yqshamdaý qajettigi aıtyldy. Synamaǵa qatysqan ustazdar qaýymy búgingi kúni qoǵamda emle erejelerine baǵynbaýdan týyndaıtyn jaǵdaılar durys jazýdyń birizdilik qalpynyń saqtalmaı otyrǵandyǵyn, olaı bolsa, emle erejelerine qatysty máselelerdi jıi talqylap, jurtshylyqqa nasıhattap otyrýymyz kerektigin atap ótti.

QARAǴANDY OBLYSY

Jańa emle erejeleriniń synamasyna jınalǵan Qaraǵandy oblysynyń Abaı, Saran, Temirtaý, Shahtınsk qalalaryndaǵy memlekettik qyzmet, bıýdjettik sala mamandary, ásirese, bilim berý salasynyń mamandary men joǵary jáne kásiptik bilim berý mekemeleriniń stýdentteri sharaǵa úlken qyzyǵýshylyq tanytty.

Jalpy, álipbı aýystyrýdyń úsh deńgeıi bar: birinshi – álipbı deńgeıi, ekinshi – tańba deńgeıi, úshinshi – emle-ereje deńgeıi. Jazýdyń ózgertilýi sol halyqtyń qoǵamdyq ómiriniń barlyq salasyna, rýhanı álemi men mádenı deńgeıine áser etetinin eskersek, jańa álipbıdiń emle erejeleri jazbasha til mádenıetin qalyptastyrýǵa qyzmet etetini sózsiz. Qaraǵandy oblysynda ótkizilgen latyn grafıkasyna negizdelgen jańa emle erejeleri jobasyn synamasynyń basty maqsaty osy boldy. Synama nátejelerinen týyndaıtyn usynyspikirler jınaqtalyp, «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymı - praktıkalyq ortalyǵyna joldanatyn boldy. Joǵary oqý oryndarynyń ǵalymdary tarapynan berilgen usynystar Qazaq orfografıasy erejeleriniń konsepsıasynyń sońǵy nusqasyn ázirleý barysynda eskeriledi. Synaqqa qatysqan qaýym jańa álipbıdiń jobasyna zor qyzyǵýshylyq tanytty, olar shara sońynda tarqamaı ózara pikir almasyp, qyzý talqyady.

QYZYLORDA OBLYSY

Jańa qazaq álipbıin nasıhattaý jáne emle erejeleriniń negizgi qaǵıdalaryn talqylaýǵa, emle erejelerin synamadan ótkizýge Qyzylorda oblysy boıynsha 500 adam qatysty.

Oblys turǵyndarymen bolǵan kezdesýlerde jańa álipbı men emle erejelerine baılanysty tilshi mamandardyń, joǵary oqý orny oqytýshylary men mektep muǵalimderiniń jańa emle erejeleri boıynsha usynystary tyńdalyp, talqylandy. Aqparattyq-nasıhat sharasyna jáne emle erejeleriniń synamasyna qatysýshylar halyqtyń álipbı reformasyn túsinýi qazaq jazýyndaǵy ózgeristerdi oń qabyldaýǵa yqpalyn tıgizetindigin atap ótti. Qorqyt Ata atyndaǵy Qyzylorda memlekettik ýnıversıtetiniń professory, kafedra meńgerýshisi, fılologıa ǵylymdarynyń kandıdaty, dosent Aman Abasılov:«Álipbı aýystyrý – óz tilimizdi umytyp, basqa tilge (latyn tiline) kóshý emes, ana tilimizdi túletip, qoǵam suranysyna saı etý, qoldanys aıasyn arttyryp, osy zamanǵy ǵylymı-tehnıkalyq progreske ıkemdi til etý. Jańa álipbıdi ıgerý búgin bastalyp, erteń aıaqtalatyn másele deı almaımyz. Jańa álipbıdi ıgere almaımyz dep qorqýdyń esh qısyny joq. Qaıta ana tilimizdi álemniń damyǵan tilderiniń qataryna qosatyn jaqsy jańalyqqa ún qosyp, qoldaý bildirgen jón», - dep qatysýshylardy jazý reformasyna oń kózqaraspen qaraýǵa shaqyrdy.

SHYǴYS QAZAQSTAN OBLYSY

Respýblıkamyzdyń óńirlerinde latyn grafıkasyna negizdelgen jańa emle erejeleri jobasyn synamadan ótkizý jumystary О́skemen, Semeı qalalarynda jalǵasyn tapty.

S. Amanjolov atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan memlekettik ýnıversıtetiniń ǵımaratynda jańa emle erejeleriniń jobasy synamadan ótkizildi. Aqparattyqnasıhat tobynyń jetekshisi, E.A.Bóketov atyndaǵy QarMÝ- dyń profesory, fılologıa ǵylymdarynyń doktory Jandos Smaǵulov synamaǵa qatysýshylar aldynda baıandama jasap, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy memlekettik basqarý akademıasynyń kafedra meńgerýshisi Názıgúl Tólenbergenova emle erejesiniń jobasyna baılanysty kópshilik qoıǵan suraqtarǵa jaýap berdi.